• Britanski mjehur na tržištu nekretnina je prsnuo. Prodaja kuća je na najnižem levelu u posljednjih 30 godina. Stopa inflacije od 3.8% najviša u posljednjih 10 godina. (Visoka inflacija dok cijene kuća padaju?) Kao i drugdje u Europi povjerenje potrošača je nisko. Britanija je najveća europska ekonomija van 15-članske euro-zone.
  
• Mjehur nekretnina je prsnuo i u Irskoj i zemlja se nalazi na rubu recesije. Cijene kuća su pale otprilike 15% ove godine uz predviđanje da će padati sve do pošetka sljedeće. Iako su neki drugi djelovi ekonomije dobri, izvoz primjerice, pad cijena na tržištu nekretnina je toliko velik da je izbrisao rast drugdje. Zapravo, Irski Economic and Social Research Institute predviđa kontrakciju gospodarstva ove godine od 0.4 posto, naspram rasta od 4.5% 2007. U prvom kvartalu BDP je pao 1.5%.
  
• U Španjolskoj je građevinska tvrtka Martinsa-Fadesa, sa imovinom od €10.8 milijardi objavila bankrot i tako postala najvećom žrtvom prskajućih europskih nekretninskih balona (porast cijena nekretnina u Americi u usporedbi sa euro-zonom je bio blag) i najvećom poslovnom propašću Španjolske. Groupa MF posjeduje najveću izgrađenu površinu u Španjolskoj, 28 mil. četvornih metara i posjeduje 170,000 jedinica u izgradnji. Ni prva ni zdanja koja je propala sigurno. Građevinski boom je nestao.
  
• Njemački izvoz pati zbog jakog eura i slabe amerike, a potrošači su najneraspoloženiji od 1991. I Francuski potrošači, dugo stup potražnje euro-zone, su neraspoloženi. Najslabije raspoloženi od 1987.

Više o Španjolskoj Martinsa-Fadesa grupaciji, Njemačkoj, Francuskoj u WSJ članku niže. I NYT ima slični tmurni outlook.

Spain, Ireland and Denmark are either in a recession or on the brink. Italy is stagnating. France is weakening fast. And Germany, the sturdy locomotive of European growth, is suddenly faltering — dashing most residual hopes that Europe could escape the upheaval in the United States.

Just a few weeks ago, Europe thought it could escape the worst of the global slowdown. Now it looks like the euro zone, the world's second-largest economy, is headed for a hard landing and perhaps recession, compounding growth troubles around the world.

On Tuesday, Spain suffered its largest-ever business failure as construction group Martinsa-Fadesa SA, a company with assets of €10.8 billion, or about $17.17 billion, filed for bankruptcy protection, making it the biggest victim so far of Europe's bursting real-estate bubbles. That same day, the euro, boosted by the central bank's inflation-fighting efforts and fears of financial-sector fragility in the U.S., briefly reached a record high of over $1.60, posing a further threat to Europe's export sector. And an index of investor sentiment in Germany, Europe's biggest economy, fell to its lowest level since the recession of the early 1990s.

The rising risk of recession in Europe shows that despite the strength of emerging markets such as Russia and China, the economic downturn that began in the U.S. last year is spreading to other regions. That is battering hopes that the global economy might have "decoupled" just enough from America's that the rest of the world could ride out a U.S. slump relatively unscathed.

One sign that many investors no longer believe in decoupling: Stock markets in Europe and Asia tumbled Tuesday in the wake of the U.S. government's rescue package for mortgage behemoths Freddie Mac and Fannie Mae. Analysts say investors fear the rescue indicates that troubles in the U.S. are severe and will hit economies elsewhere. In Tokyo, shares in Sumitomo Mitsui Financial Group, Japan's largest bank by market value, fell 6.1%, helping to send the Nikkei 225 Stock Average Index down 2% to a three-month low. London's FTSE 100 index fell 2.4% to 5171.9.

Europe's banking and property sectors are increasingly feeling the fallout from the housing-market and financial-sector turmoil across the Atlantic. Although Europe had little subprime lending of its own, many European banks lost money on U.S. mortgage-related securities, causing bank funding costs to rise and forcing banks to rein in their property lending at home.

Earlier this year, the euro zone's $12.2 trillion economy, second in size only to America's, was looking fairly solid. Exports to emerging markets and business investment were healthy, especially in Germany, the zone's largest single member economy. French household spending, a longtime source of growth, hadn't sputtered. Spain's red-hot housing market was cooling off gradually. The European Central Bank remained relatively optimistic about the bloc's prospects. And Europe's main stock markets began recovering, driven by hopes the Continent would weather the global storm.

But since mid-May, the European stock markets have slid. "All of the sources of growth are in trouble. It's not clear where the recovery is going to come from," says Michael Hume, European economist at Lehman Brothers who believes there's a 40% chance of an outright recession in the euro currency area this year.

The critical change has come in Germany. Stung by the strong euro and rising costs, Germany's previously booming manufacturers have suffered declining new orders for six months in a row. Blue-chip companies including engineering giant Siemens AG, consumer-goods maker Henkel AG and printing-machine maker Heidelberger Druck AG have all announced large-scale job cuts lately, blaming problems including the high euro, raw-material prices, slower global growth and the credit-market mess that has shaken confidence on both sides of the Atlantic. A stronger euro makes goods priced in the currency more expensive for buyers in the U.S. and other nations.

"I'm asking myself: Which markets are still functioning?" says Rainer Hundsdörfer, director of Michael Weinig AG, a midsize German company that makes wood-processing machines used to build furniture and fittings. He says new orders from the rest of Europe "are crumbling," weak business in the U.S. has been made worse by the high euro, and many customers in Asia and Latin America have stopped investing in new machines because they rely on exports to the slowing U.S. economy. A backlog of orders is keeping the company busy for now, but 2009 could be a difficult year, Mr. Hundsdörfer says.

French consumer spending, once a pillar of the euro zone's domestic demand, is also faltering on rising inflation and a weakening housing market. In June, French consumer confidence hit its lowest point since the national statistics office INSEE began tracking the measure in January 1987.

Gradual Slowdown

The ECB continues to predict the 15-nation euro zone will suffer only a gradual slowdown. At a news conference earlier this month, President Jean-Claude Trichet admitted second-quarter euro-zone growth would disappoint and warned "the third quarter will probably not be particularly flattering either," but stressed the bloc's "sound" fundamentals. The bank's official forecast is that the euro-zone economy will "trough" in the second quarter and expand by around 1.8% this year and 1.5% next year.

"They are wrong," says Olivier Gasnier, economist with Société Générale in Paris, who predicts the euro zone will grow by only 1.1% this year -- thanks mainly to a first quarter whose strength probably won't be repeated -- and an anemic 0.4% next year.

And some economists believe the ECB's emphasis on fighting inflation could worsen the downturn. While the U.S. Federal Reserve has cut its key rate by 2.75 percentage points since September, the ECB has focused on the inflationary threat of rising commodity prices, and raised its key rate by a quarter percentage point to 4.25% earlier this month.

In the period after 2001, the last time Germany and the euro zone's core economies suffered a downturn, Spain, Ireland and other booming smaller economies helped pick up the slack. The U.K. -- the biggest European economy outside the euro zone -- sucked up imports. As a result, the euro zone avoided recession and began a recovery that lasted until now.

But this time, the U.K. is in bad shape, with its housing market falling sharply and inflation rising fast. Data out Tuesday showed U.K. inflation at 3.8% in June, up from 3.3% and well above expectations. The Spanish housing sector is in a deep slump, and the country's construction-dependent economy is expected to enter a recession this year, ending a decade of strong growth. Spanish house prices fell by 0.1% in the second quarter of this year, logging their first quarterly decline in nearly a decade.

Martinsa-Fadesa's debts outstanding of €5.2 billion make its filing for creditor protection the largest ever in Spain. The building giant's demise is expected to send shock waves through a real-estate sector buffeted by plummeting home sales and tighter bank lending ushered in by the U.S. crisis. In 2006, Spain built more than 700,000 houses -- more than Germany, France and the U.K. combined -- and investment in housing made up nearly 10% of gross domestic product. But the boom peaked last year, and Spanish home-sales transactions fell by 32% in the first quarter, compared with a year earlier. In May, Spain's unemployment rate stood at 9.9% -- the highest in the euro zone -- up from 8.6% at the end of 2007.

Lining Up at the Doors

At the Águeda Díez jobless-claims center in Madrid's Carabanchel district, the unemployed are lining up at the doors from 5 a.m. every morning, according to an official who declined to be identified. "We can only attend to 300 a day. Hundreds are being turned away," the official said. The district is home to many immigrants who found, then lost, jobs in Spain's construction sector.

The accelerating problems in Spain's property market signal a new and potentially more-worrisome chapter for European banks: On top of losses tied to U.S. securities markets, slowing economies and housing markets back home could now force banks to set aside yet more money to cushion against losses. That could crimp lending and lead to a spiraling downturn in Europe, economists say.

Several large Spanish banks stand to take big hits from the collapse of Martinsa-Fadesa. Banco Popular Español SA says it has provisioned €100 million against possible loan losses. Savings bank Caja Madrid says it had lent the company €1 billion, and La Caixa says it had loaned €700 million. Fear of lending losses in Spain could further drive up borrowing costs in Europe's troubled interbank-lending market.

Moves by Swiss regulators to increase capital requirements, meanwhile, could force that country's two biggest banks -- UBS AG and Credit Suisse Group -- to shrink their balance sheets significantly, analysts at Morgan Stanley said this week. More banks also are expected to cut their dividends.

Write to Marcus Walker at marcus.walker@wsj.com¹, Joellen Perry at joellen.perry@wsj.com² and Jonathan House at jonathan.house@dowjones.com³

Kriza e çmimeve dhe gjendja e turbullt që ka përfshirë të gjithë ekonominë botërore do të prekë dhe ekonominë shqiptare, ndonëse jo aq sa ekonomitë e zhvilluara. Veç çmimeve të larta që po paguajnë qytetarët, kriza do të ndikojë dhe në ecurinë e ekonomisë, duke reduktuar ritmet e parashikuara të rritjes. Banka Botërore në raportin e saj të fundit "Zhvillimet Financiare Botërore 2008", parashikon se ekonomia shqiptare do të rritet gjatë këtij viti me 5.8 për qind. Në fillim të vitit, ndërkombëtarët kishin parashikuar se rritja ekonomike do të ishte mbi 6 për qind. Ekspertët e bankës kanë parashikuar se ekonomia do ta marrë veten në vitin 2009, gjatë të cilit mendohet se do të rritet me 6.2 për qind. Të njëjtën normë rritjeje, banka parashikon edhe për 2010-n.

Rritje e mirë apo?

Shqipëria konsiderohet si një vend me rritje ekonomike të kënaqshme dhe relativisht të lartë. Qoftë Fondi Monetar, qoftë Banka Botërore, e konsiderojnë nivelin 6 për qind të rritjes ekonomike shqiptare si të fortë. Gjatë vitit të kaluar ekonomia shqiptare pati një nga vitet e saj më të mira sa i takon rritjes ekonomike. Ekonomia u rrit me 6 për qind, ndërkohë që niveli mesatar pas vitit 2000 është vetëm 5.3 për qind. Vendet e Ballkanit në tërësi luhaten në këto norma rritjesh 4 deri në 6 për qind. Por çfarë po ndodh me vendet e tjera përreth nesh? Sipas Bankës Botërore, ekonomia e Sllovakisë shënoi vitin e kaluar një rritje prej 10.4 përqindësh, ekonomia e Rumanisë u rrit me 7.7 për qind, ajo e Bullgarisë me 6.2 për qind, ndërsa Gjeorgjia shënoi një rritje ekonomike prej 12.5 përqindësh. Përgjithësisht të gjitha vendet e Ballkanit kanë rritje më të ulët ekonomike nga fqinjët e tyre, vendet e tjera të Evropës Lindore dhe asaj Qendrore.

Të ardhurat

Të ardhurat për frymë në Shqipëri në fund të vitit 2007 arritën në 3 mijë dollarë, duke u konfirmuar si më të ulëtat në rajon. Jemi të krahasueshëm në këtë tregues vetëm me Maqedoninë, e cila gjithsesi ka një nivel të ardhurash prej rreth 3100 dollarësh për frymë. Sipas përllogaritjeve, me këtë rritje ekonomike duhen më shumë se 12 vjet që qytetarët shqiptarë të dyfishojnë të ardhurat e tyre, gjithmonë nëse ekonomia do të rritet me 6 për qind në vit. Po kështu me normën aktuale të rritjes ekonomike do të duhen pak më shumë se 18 vjet që shqiptarët të arrijnë nivelin aktual të të ardhurave të fqinjëve të tyre kroatë, prej 9300 dollarësh për frymë, apo rreth 40 vjet për të arritur mirëqenien e qytetarëve grekë, të cilët kanë një mesatare të ardhurash prej 21 mijë dollarësh. Rritja ekonomike prej 6 përqindësh do të vazhdojë të mbajë shqiptarët në nivelet e varfërisë edhe për shumë vite të tjerë.

Pošto knjigu (vani niti tjedan dana) nisam pročitao, ne mogu o njoj i njenim temam diskutirati van recenzija koje pročitam sada i van onoga što znam od prije. Malo sam je prelistao jer mi je upala u oči, ali male su šanse da ću je kupiti novu. (I paperback će biti dovoljan.)

Par tema se pojavljuje u intervju. Za Hrvatsku je najzanimljivija njegova izjava da i Hrvatsku pogađa globalna kriza. To je prilično opširna i generička izjava sa malo konkretnog značaja, ali ukoliko Vlada bude pritisnuta od strane medija na komentar o njoj, mogla bi imati značaja. To bi bila šteta i gubitak vremena. Hrvatsku svakako ne trese globalna kriza, ali neće ni ostati oaza sigurnosti. Ranjiva je; Rohatinski i HNB je nedavno upozorio i obavještava na to već već godinama. Naravno da će usporavanje svjetskog gospodarstva i nepovoljni vanjski financijski uvijeti imati negativne utjecaja i na hrvatsku ekonomiju. Ali Vlada se ne bi trebala koncentrirati na opovrgavanje Sorosa već nastaviti svoj posao, svoje reforme.

Van toga, teme koje se pojavljuju u intervju su opširnije i cijeli post se može o svakoj od njih napisati.

Tri teme, po meni, upadaju u uči kao zanimljivije, u odnosu na općenito upozoravanje da Američka i EU ekonomije usporavaju/prijeti im najgora recesija od VD - regulacija, imovinski mjehuri i navodno, nova paradigma. One također, zahtjevaju veće poznavanje tematike od same informiranosti o temi. S obzirom da ću se ograničiti ovdje u pisanju, izdvojiti ću par citata iz intervjua sa komentarom.

Na pitanje novinarke "Kako to da su političari, ekonomisti, poduzetnici, šefovi financijskih institucija prihvatili ideju da se tržište samoregulira i da prirodno teži ravnoteži?“ Soros odgovara:

"Pogriješio je čitav ekonomski establišment.... Svi su počeli vjerovati u savršenstvo tržišta, koje je, kao njihova krajnja suprotnost, svemoguće, naravno ako ga ne sputavamo reguliranjem.“

Savršenstvo tržišta se ovdje predstavlja kao "self-evident truth" i kao da su svi opčinjeni time. Ja ne znam za i jednog pametnog/poznatog ekonomista koji vjeruje da je tržište savršeno. Mislim da i Soros razmišlja malo sofisticiranije od tog odgovora, koji bi neupućenima mogao zvučati kao da je ekonomski „establišment“ brdo fanatika. Mogao je barem reći, zbog usporedbe sa komunizmom, da je tržište relativno savršeno. Moga je i malo i razjasniti razlike između makro i mikro teorija tržišta. Nije ni jasno na koje je tržište mislio, novčano, kapitala ili tržišta realne ekonomije? To očitno nije bitno ako ti je cilj politički nabijen odgovor kako bi zgrabio naslovnicu. Pošto Soros uglavnom piše o i bavi se mehanizmima financijskih tržišta, te je njegova teorija refleksije (refleksiviteta?) aplicirana na financijsko tržište, nije krivo pretpostaviti da primarno na njih misli i ovdje. (Ja nikad nisam čuo da priča o tržištu rada(?))

Spominjanje regulacije financijskih tržišta i financijske industrije te protivljenju nekih istoj (zbog sputavanja) također zvuči „fanatično“. Određene vrste i količina regulacije je potrebna i dobrodošla i to nitko ne sputava. Debate i neslaganja su oko detalja, konkretnih načina i autoriteta koji bi to trebali sprovoditi. Soros, istina kaže, "Po mom mišljenju, ne smijemo napustiti tržišne mehanizme samo zato što nisu savršeni, nego se moramo truditi da ih poboljšamo" i Soros drži da financijska tržišta igraju važnu ulogu u ukupnoj ekonomiji. No to je opet generička izjava i čitaoc ne zna što bi sa njom. S obzirom na druge knjige, Soros vjerojatno ni u ovoj je nudi svoja riješenja za regulaciju.

Martin Wolf je nedavno u svom blogu na Financial Timesu sumirao "Financijska regulacija je teška, ali neophodna." No to ne znači da dodatna, nova regulacija financijske industrije jamči bolje i sigurnije performanse financijskog sistema i da je neupitno sposobna spriječiti nove krize i zapinjanja financijskog sistema. Nova u smislu da obuhvaća i razumije nove financijske instrumente i prilagođava stare novim načinima je jedna stvar, dok nova i opširna u smislu da guši performanse i uzimanje rizika financijske industrije je druga. Regulacija može i narušiti alokaciju resursa i to je razlog zašto se većina ekonomista protivi novoj regulaciji pogotovo u kriznim vremenima kada ima više populističkih poteza političara nego dobro promišljenih, ekspertnih analiza. Također, regulacija koja ispravlja tržišne nepravilnosti je vjerojatno poželjna (opet postoji debata o detaljima.) Da bi micro-management regulatora bio uspiješan, tj. da bi predvidjeli buduću financijsku krizu na vrijeme, oni sami moraju gledati u budućnost, biti korak ispred samih financijskih igrača i preventivno reagirati. Ta očekivanja se jednostavno nisu obistinila, tj. nije bilo silnih uspijeha u preventivnom predviđanju i spriječavanju novih kriza. To je primarno, pretpostavljam, jer se regulatori neprirodno koncentriraju na prošle krize i uzroke kako bi naučili više. I dok neki kažu da je svaka financijska kriza manje više ista pa je takvo ponašanje regulatora normalno, drugi će reći da "ako si vidio jednu financijsku krizu, vidio si i dalje samo jednu."

To nas vodi to Sorosova otvorene i jednostavne konstatacije:

"To je uloga državnih agencija koje kontroliraju tržište. Njihova dužnost je da predvide “mjehure”. Što je više ovakvih “spašavanja”, to znači da su tamo loše obavili svoj posao. Naime, oni se ne mogu ograničiti samo na brigu o inflaciji, cijenama i dohotku...."

I niže:

..."Središnje banke koje su se dosad ograničavale na izdavanje novca moraju naučiti predvidjeti financijske “mjehure”, trebaju interpretirati “duševna stanja” na tržištu. Priznajem, radi se o vrlo osjetljivom pokušaju upravljanja očekivanjima."

Oba komentara se, uz vrlo malo sumnje, uglavnom odnose na Američku središnju banku, FED. U Jutarnjem Soros napominje kako ne želi kriviti Greenspana, no u nekim drugim (vidi Telegraph video i članak) direktno krivi Greenspana za sadašnju krizu zbog nedovoljnog reguliranja i pravovremenog interveniranja u mjehur. Pitanje imovinskih mjehura (asset bubbles), njihovo predviđanje i ispuhivanje, je možda i važnije za monetarnu politiku od pitanja regulacije. (Ili to tako samo izgleda zbog ne-glamuroznosti teme financijske regulacije?) Ipak, obje su usko povezani. Zato ću se ja na njima i zadržati kraće za sada.

Centralne banke uzimaju u obzir cijene imovina (nisu ipak slijepe), ali u vrlo limitiranom smislu te postoje razlike između centralnih banaka. Oni koji se zalažu da to bude formalnije, smatraju da index cijena treba sadržavati cijene dionica, cijene nekretnina uz potrošačke i proizvodne cijene, zbog rastuće važnosti i veličine imovinskih tržišta u ekonomiji. Soros, barem kroz gornje citate, predstavlja pogleda da je zadaća FEDa da potpuno predvidi mjehure i reagira/intervenira na njih pravovremeno. No to nije zadaća i svrha FEDa kao centralne banke zadužene za monetarnu politiku i makro stabilnost. Ako i dozvolimo da je jedan od zadataka FEDa, onda je to sigurno niže na listi i moramo biti svijesni političkih implikacija takve intervenciju u tržište, koje Soros izgleda nije svjestan jer priznaje da se radi o vrlo osjetiljivom upravljanju očekivanjima, misleći na financijska tržišta, a ne i na realnu ekonomiju i građane. Možda u knjizi diskutira o tome, ali ovdje ne znamo više što točno Soros želi reći. Kakav bi efekt, primjerice, to upravljanje očekivanjima i cjenama imovine od trećih strana imalo na investitore i kupce imovine poput nekretnina?

Pozicija FEDa u vezi imovinskih mjehura je za sada, i vjerojatno će tako ostati u skoroj budućnosti, jasna: FED je protiv namjernog ispuhivanja cijena imovinskih mjehura kroz monetarnu politiku, i.e. korištenjem kamatnih stopa. FED neće namjerno, prijevremeno intervenirati na određenom tržištu kako bi prsnuo mjehur. Razlozi za to su jednostavni: mjehure je teško definitivno identificirati, centralni bankari nemaju ništa bolje informacije ili sposobnosti predivdjeti mjehure od privatnog sektora, monetarna politika nema dovoljno kvalitetne/precizne instrumente da kirurški ispuše samo mjehur, te je zbog toga opasnost štete za čitavu ekonomiju i imovinu od namjernog ispuhivanja mjehura velika. Uz to, FED jest svijestan opasnosti nekih mjehura za financijski sistem i makro stabilnost. Kvalitetnim i pravovremenim mjerama centralna banka može ublažiti šok prsnutog mjehura i spriječiti posljedice za realnu ekonomiju. Ipak, ima nešto mjesta za napredak.

Iako se taj pogled i stav neće promjeniti u skoro vrijeme, nedavno, barem u Americi, polako dolazi do diskusija o ulozi monetarne politike i regulacije u stvaranju imovinskih mjehura, te unaprijeđenju nadzora. Pošto je sama monetarna politika (regulacija kamatnih stopa) već zauzeta i opterećena zadatkom postizanja niske inflacije i pune zaposlenosti, bolja regulacija i nadgledanje ostaje kao jedini instrument kojim se može poboljšati/učvrstiti financijski sistem. Ne koncentriranjem FEDa na predivđanje i potom namjernom interveniranju kako bi se mjehur ispuhao i što bi potencijalno isto ugrozilo financijski sistem i njegovu funkciju u makro stabilnosti. Soros, izgleda (neću tvrditi jer nisam vidio knjigu) misli da je to bolji način i trebao biti glavni/primarni cilj centralne banke. Ona se ne bi trebala koncentrirati više samo na inflaciju, dohodak, nezaposlenost pošto je stabilnost u realnoj ekonomiji postignuta. Na taj način bi se, navodno, izbjegle krize i nestabilnosti financijskog sektora; a realno bi se možda stvorio samo privid da neće biti novih kriza ili mjehura. Uz taj stav FEDa, on je ipak zakonski ograničen na cilj stabilnosti cijena i pune zaposlenosti. Uz to uloga FEDa, kao i drugih centralnih banaka, je da brane integritet financijskog sistema svoje zemlje. Zbog toga dolazi do spašavanja velikih banka, koji istina na volju ne izgledaju popularno u javnosti, pogotovo ako se koristi porezni novac ali su ponekad nužne. Kako bi taj cilj bio kompatibilan sa namjernim preduhitrenim "bušenjem" mjehura i pogoršavanjem stabilnosti financijskog sektora koji bi potom povratnom vezom negativno djelovao na makro stabilnost? Bolja regulacija i nadzor, u funkciji spriječavanja te povratne veze između imovinskog mjehura i sposobnosti kreditiranja je kvalitetnija i politički najizglednija mjera.

Uz te važne teme, Soros ponovo dovodi na svijetlo svoju teoriju refleksije, primarno u financijskim tržištima, kao nove paradigme koja bi zamjenila staru. (Pojavila se krajem 80tih. Mislim da je 1987. izašla Alkemija). Ja nisam silno upoznat sa njom, van sporadičnog čitanja, no čini mi se da se u globalu, bez da idem u detalje, radi o posebnoj upotrebi i načinu razmišljanja o očekivanjima. Možda bi trebao pročitati novu knjigu da bi se pobliže upoznao sa njenom srži, refleksijom, iako mislim da ne poznavanje iste me neće onemogućiti da si osiguram izdašnu mirovinu. Kako i što god bilo, za Sorosa refleksija čini čuda i fenomenalne zarade (iako je priznao da ove godine jedna ostaje na nuli zbog silne volatilnosti). Problem nastaje kad Soros nastoji upotrijebiti refleksiju na više ekonomskih područja, bilo ukupne financijske ekonomije ili kritike ukupnog "ekonomskog establišmenta." Na jednu ruku Soros, onako extremno krivi taj establišment i "njegovu" paradigmu za sve probleme i jer nisu prihvatili njegovu teorju refleksije. On kritizira postojeće poglede na financijska tržišta i investiranje i tu Soros koristi svoje razumjevanje u kritici financijske ekonomije. Na drugu ruku Soros koristi svoju financijsku eskpertizu, iskustvo i teorije da bi kritizirao čitavu ekonomiju kao društvenu znanost i njene koncepte, za koje i priznaje da malo zna, ali i pokazuje u raznim drugim pisanjima. To je postiglo suprotan efekt od željenog. Sorosa se uzima ozbiljno, njegove teorije ne baš. Soros je financijski mag i zbog velike uspiješnosti u investiranju mnogi će, posebno "financijaši", biti privučeni ovoj knjizi kao i prijašnjim. Uz to, njegove filantropske aktivnosti su vrijedne hvale i počasti. No, te dvije uloge ga ipak ne kvalificiraju automatski kao briljantnog i uvijek-u-pravu analitičara svih financijskih i pogotovo ekonomskih tema ili kao javnog intelektualca.

Na kraju, malo se dotaklo i teme demokracije i tržišta. Možda bi šira i zanimljivija tema iz toga trebala biti demokracija, tržište i ekonomski rast. Svi znamo da Kina nije demokracija, već autoritetna zemlja, i da prakticiran vođeno tržište u velikom djelom svoje ekonomije. To joj dobro za sada ide, jer reprezentativna demokracija kao šta je mi znamo nije nužna za ekonomski rast.

]]> http://sakecat.wordpress.com/?p=292 Sun, 20 Apr 2008 15:22:40 +0000 sakecat22 http://sakecat.wordpress.com/?p=292 Perfume: K de Kriza
House: Kriza
Source: Swap - Taolady
Size: 1mL

OsMoz Notes:
Top: Peach, Neroli, Bergamot, Hyacinth
Heart: Narcissus, Tuberose, Orris, Orange blossom
Base: Vetiver, Civet, Styrax, Vanilla

Date: 4/20/08 Weather 63 degrees, rainy

Comments: Woody, slightly powdery, a bit sharp. The top reminds me of Mitsouko with more aldehydes. A very strong Mitsouko. Thank goodness I wore this one sparingly. Mossy woody with a hint of vanilla towards the base. Evolves here very quickly (about 30 minutes, tops). I'm still fighting allergies so the nose is not smelling particularly well. Showered after 3 hours.

Retired - swap to Twolf 4/27/08

Basenotes
Scentzilla

Također, određene su i pojedine vrste medija kojima će Vicarious ostvarivati svoju misiju. To su TVinc, Radio VI(N)C, TerVinc News, MCTerVinc.mw, te PeotSun, lokalni humedij.

Uz već otprije naglašenu primarnu prirodu institucije, onu socijalnu i humanističku, na ovom sastanku je najavljen i djelić zabavnog programa, dva PRG-a. Prvi je KEA Live, PRG koji prati život 167 običnih ljudi u prirodi i njihovu svakodnevnu i nemilosrdnu borbu sa njenom okrutnom stvarnošću. Drugi PRG je nešto mračnijeg sadržaja, i prati stanje na lokalnom ratištu kroz prilike i neprilike dvije peteročlane ekipe na dvije suprotstavljene strane.
Navedeni projekti su trenutačno u fazi pripreme i prema riječima Predsjednika, njihov početak se očekuje u roku od 3 do 4 mjeseca. Projekti će biti opširno praćeni u svim medijima Agencije

(...) Една цела редица на свети отци, меѓу кои: свети Григориј Богослов, свети Јован Лествичник, свети Никола Кавасила – расудуваат по прашањето за тоа која е движечката сила во духовниот живот на христијанинот. И сите истакнуваат три – првата и најниската е стравот од Божјата казна, втората и не многу повисока е желбата за награда во вечното Царство и третата – и единствената вистинска, кон која сите треба да се стремат – љубовта. Љубовта е апсолутната причина за сè, бидејќи таа е единствената која самата нема причина. Вистинската љубов не се јавува како последица на некое претходно „поттикнувачко дејствие“ – токму таа е „поттикнувачкото дејствие“, кое ги предизвикува сите други конструктивни човечки дејствија.

Токму моделот кој за водечка сила ја има љубовта е типичен за најголемите меѓу светите отци на Црквата. Тие не знаат за страв, а спомнувањето на награда за нивниот подвиг е навреда за нив – сè што тие сакаат е да Му служат на Љубениот и на љубените. Тоа е врвот на слободата. Слободата без љубов – не е слобода, таа е суета, таа е изговор за нашите слабости, во кои до таа мерка сме се заљубиле што и ѓаволот ќе го наречеме бог само за да си го истераме своето.

Светите отци како свети Василиј Велики, свети Григориј Богослов, свети Јован Златоуст, свети Максим Исповедник – биле совршено слободни луѓе. Истите тие биле луѓето кои го покрстиле европскиот човек, неговата култура и мисловност – премудро избирајќи го сето она што од него можело формално да се прифати, но истовремено да ја промени суштината од паганска во христијанска, без при тоа да претставува опасност по самата христијанска вистина. Отците знаеле што да изберат, ги проучувале паганските философи и од нив „краделе“ сè што можело да се усогласи со христијанскиот светоглед и да биде од полза за растот на Црквата...

Тие ниту се повеле по стихиите на световната мудрост, ниту, пак, преплашено се оградиле од неа. Бестрашно и истовремено крајно претпазливо пошле да го преобразуваат паганскиот свет во кој живееле. Штом тие успеале да го направат првиот и најтежок чекор – зошто тогаш ние да бидеме малодушни. Нашиот свет не е свет кој никогаш не слушнал за христијанското евангелие – тој просто „подзаборавил“ како тоа навистина се живее. Тоа „подзаборавање“ доволно пати до сега се покажало како причина за трагедии со грозоморни размери, кои нашата „подзаборавено-христијанска“ Европа до ден денешен не може да си ги објасни. Но и покрај тоа, Црквата пред себеси има еден веќе изоден пат. Она што нам ни останува е да тргмеме – претпазливо и храбро – „по стапките на отците“ и да и дозволиме на љубовта, кој знае по кој пат, да го направи своето чудесно дело.

Да не се лажеме – како одминува времето секоја следна генерација ја доживува Црквата како сè подалечна и подалечна. Не зборувам дека жедта на човекот по Бога почнува да се губи – просто разликата на фрекфенциите помеѓу животот во светот и животот во Црквата сè повеќе и повеќе доаѓа до израз. Каде е проблемот? Дали е во современото европско општество – кое до таа мерка се отуѓило од „своите христијански корени“; или, пак, е во неспособноста на црковната институција да се приспособи на „современата динамика на живеење“? Сум ги среќавал и двете формули, па дури во некои моменти – се случувало по малку и да се соживеам со секоја од нив. Но мислам дека ниту едната ниту другата не предлагаат доволно објективно видување на нештата.

Да, современото општество се оддалечува од формите карактеристични за христијанството кои ни се познати од минатото. Сепак, самото тоа се изградува врз фундаментални христијански концепти – и човечката слобода, и човековите права, и рамноправноста, и толеранцијата – се лајт мотиви на христијанската етика. Затоа многу е тешко (и неправилно) тоа општество така „олако“ да се окарактеризира како „безбожничко“...

Од друга страна, врската на сите овие „лајт мотиви“ со суштината на самото христијанство – животот во Христа и Неговата Црква, како крајна цел и смисла на секоја етика – е сериозно нарушена. Поради тоа истите тие мотиви започнуваат да заземаат форми тотално нетипични за христијанскиот начин на гледање на светот и животот. Ќе наведам само неколку примери: чедоморството (абортусот) се гледа како „право на избор“, хомосексуализмот – како израз на човековата слобода и тотално природна (и следствено здрава) работа и т.н. и т.н.

И тука нашето општество стигнува до својот главен етички проблем. Што правиме кога – и јас имам право на живот, ама и ти имаш право на избор?! Кога ќе се изгуби ориентирот, кога ќе се оддалечиме од изворот и суштината на нашата европско-христијанска етика – тогаш веќе имаме ситуација во која се налични две спротивставени и меѓусебно исклучиви „легитимни права“. Од нив, очигледно, само едно може да биде задоволено. Не може „сите да бидат задоволни“.

Тука доаѓаме до еден важен заклучок – нашето земно царство на „човековите права и слободи“ никогаш нема да може да го достигне совршенството: никогаш нема правата на сите да бидат задоволени! За жал, тоа е вавилонската утопија. И ова не го кажувам со некаков „апокалиптичен“ призвук, во духот на теориите за „светските заговори“ и сл. Тоа е историјата на светот, тоа е историјата на Адамовото наследство и неговиот свет без Бога. Како што овој свет и век сам по себе, како создаден од Бога, е добар – така и етиката на човековите права самата по себе е добра. Но кога врската помеѓу светот и Бога ќе биде пресечена, аналогно – кога етиката ќе се еманципира од Бога – тогаш просто го добиваме вавилонскиот синдром.

Така стојат работите со светот. И ако добро се загледаме – немаме никаква нова ситуација! Од Адама до денес е едно и исто – просто формите се менуваат. Каде е сега Црквата тука? И како Црквата треба да постапи – којзнае по кој пат во историјата – да му го врати на светот сеќавањето на Бога?

(продолжува...)

Utorak. Nakon Bajkovitog Jutra, provedenog u Krugu Porodice, uz Omlet Jedne Zemlje Kojoj Težimo – spremljen od strane Moje Nadarene i Iskusne Kuvarice – i uz Jutarnji Program Javnog Servisa Jedne Nama Susedne Zemlje, krenula je Ličnost Velikog Demistifikatora u možda najveći izazov Strateških Integracija do sada: jer, u vanjskom svetu Fanatičnih Boraca za Prava Poreskih Obveznika bukti Velika Kriza.

U Četiri Oka,  prisustvovao sam razgovorima koji su se direktno ticali Vas, Dragi Moji i Još Draže Moje. U tim je razgovorima podvučeno i naglašeno da je Vaše Dobro jedino što nas interesuje i da smo spremni da se za Vaša Prava Borimo Do Poslednje Kapi Krvi: pokolenja Naših Porodica dovele su do ovakvog Etičkog Stava! Međutim, kako to obično biva, nije moglo sve da prođe potpuno usaglašeno, pa su postojale određene razmirice oko toga šta je to zapravo Vaše Dobro: jedni su govorili da su to samo Strateške Integracije, a drugi su se slagali ali i posebno naglašavali da tu ima i Drugih Stvari. Nije potrebno posebno da Vam napominjem, o Najpametniji Među Građanima, gde sam tu bio Ja. Bivajući u Pat Poziciji, krenuo sam sa još četvoricom Kolega Funkcionera prema Obitavalištu Glavnog Ideologa Strateških Integracija, jer se ispostavilo da su i oni pozvani: nešto se krupno spremalo, bilo je očigledno.

Kada smo stigli, Dinamo Promena je već bio tamo i stajao je u Svojoj Karakterističnoj Mislilačko-Energičnoj Pozi: izraz lica Njegove Nepogrešivosti nam je ponovo, kao bezbroj puta do sada, oduvao sve Sive Oblake i uneo Optimizam u Duše. Kada su nam oči pale i na Impozantnu Ličnost Glavnog Ideologa, nismo mogli ostati ravnodušni nego smo se Još Više Odobrovoljili: nekako smo stekli sigurnost da će se Sve Dobro Završiti za Potrošače Naših Dobrotvora.

Sastanak je prošao u Ozbiljnom Tonu, kakav i dolikuje Ovakvom Trenutku. Nije bilo mnogo šale, jer za to nije bilo ni Vreme ni Mesto, i nije bilo puno Slatkorečivosti: govorilo se Lakonski i bez Okolišanja. Glavni Ideolog Strateških Integracija je rekao da je sada došao trenutak da se vidi ko je Vera, a ko Nevera Ovog Procesa u kome se nalazimo, i da od ponašanja u Narednom Periodu zavisi Sve: naime, kako je rekao, ko od Funkcionera bude bio spreman Sve da stavi na Kocku zarad Dobra Objekata Pažnje Vladajućih Stranaka dobiće i Zasluženu Nagradu, to jest – Nasmejana Lica Poreskih Obveznika koja najviše gode Našim Srcima; ko ne bude bio na Visini Zadatka, moraće da Živi sa Činjenicom da nije Svojim Sugrađanima pomogao kad im je bilo Najpotrebnije: Kazna koja je za Svakog od Nas Funkcionera ravna Večnim Mukama u Paklu.

Na Sastanku je došlo do formiranja Međupartijske Krizne Grupe koja je za Svoj Cilj postavila Prevazilaženje Krize na svaki mogući način (naravno, Krajnji Cilj je Dobro Poreskih Obveznika i to nikada nije bio Predmet Odluke: to je Prosto Tako Logično).

Sreda. Dobar deo dana sam proveo u Razgovorima sa Funkcionerima Druge Vladajuće stranke Srbije, koji su se Tvrdoglavo držali Svog Stava za koji sam im Ja pokušavao pokazati da je Potpuno Pogrešan. Tražio sam od njih da razmisle o potencijalnim Osmesima Poreskih Obveznika do eventualnog Trenutka Odluke u Najvišem Zakonodavnom Telu Republike, ako im je i malo stalo do Kodeksa Funkcionera. Podvukao sam da je Moja Nada da do toga neće doći, a oni su se pretvarali da Razumeju. Jedan Visoki Funkcioner Jedne Manje Vladajuće stranke Srbije je zbog takvog njihovog ponašanja ustao i napustio Četiri Oka.

Večera sa Jednim Strancem Časnih Namera je prošla u Atmosferi Uzajamne Naklonosti. Njegova je Ličnost Mojoj predala divnu Dijamantsku Ogrlicu za Moju Suprugu, i istakla da se nada Daljoj Pozitivnoj Saradnji i Prevazilaženju Novonastale Krize, posebno sada kada su Strateške Integracije odnele Ubedljivu Pobedu. Složio sam se. Zbilja je nužno vratiti Osmehe na Vaša Lica.

--- Prva dva samo ukratko. U jučerašnjem Poslovnom obajvljena je, nakon duže vremena, riječ "globalizacija." Poslovni je naime objavio djelomične rezultate Švicarskog Centra za istraživanje konjukture. Da ne dužim:

Istraživanje je obuhvatilo 122 država, među kojima je Hrvatska zauzela 31. mjesto s indeksom 70,17. Od bivših tranzicijskih zemalja ispred Hrvatske su Češka na 8. mjestu, Mađarska na 13. Poljska na 19., Slovačka na 23., Estonija na 28 mjestu te Slovenija na 30. mjestu. Hrvatska je na 31. mjestu i po indeksu gospodarske globalizacije, ali je na 40. mjestu po indeksu društvene globalizacije, odnosno na 51. mjestu u političkoj globalizaciji.

--- Drugi link je danas objavljen Global Economic Outlook Svjetske Banke. Prvu Hrvatsku objavu sam vidio na BankaMagazin stranicama. Po predviđanjima Svjetske Banke, rast Hrvatske ekonomije će 2007. biti 5.8%, za 2008. će usporiti, zajedno sa svjetskom ekonomijom pošto nam je ekonomija najglobaliziraniji dio, na 4.9% a u 2009. još će usporiti na 4.5% iako bi se svjetska ekonomija trebala oporaviti prijašnju stopu od 3.6%. Procjenjuje se i smanjenje deficita Hrvatskog tekućeg računa platne bilance kao postotka BDPa za ovu i sljedeću godinu. Dokument (pdf) Svjetske Banke sa ovim predivđanjima možete preuzeti ovdje.

--- U Večernjaku pročitajte razgovor sa Dragom Jakovčevićem, ekonomistom za ZG Fakulteta ekonomije, koji kaže da bi moglo doći do dublje financijske krize i recesije u svijetu pa ni Hrvatska ne bi bila pošteđena. Hrvatsko financijsko tržišto je bankocentrično a banke su mahom u stranom Europskom vlasništvu. Kaže...

Nadalje, vodeće banke u Hrvatskoj su u inozemnom vlasništvu, pa ako njihovim matičnim bankama eventualno zbog gubitaka na svjetskom tržištu bude smanjen bonitet ili više ne budu davale toliko sredstava bankama kćerima, to će se osjetiti i u Hrvatskoj, kaže Jakovčević. Ističe, međutim, da domaćem financijskom tržištu ne prijeti kriza likvidnosti. "Međunarodne pričuve HNB-a su dosegnule više od 8 milijardi dolara, što predstavlja štit od destabilizacije tečaja. Nadalje, obvezna pričuva koju izdvajaju poslovne banke višestruko je veća od prosječnih europskih pričuva. Kada bi se smanjila, bankovni sustav bio bi bogat likvidnošću, tako da za sada u nas ne postoji strah od krize likvidnosti kao u svijetu", kaže Jakovčević. No, kriza bi mogla zahvatiti tržište kapitala.

Hrvatske banke su u vlasništvu Europskih banaka, koje se čini lošije prolaze od Američkih u ovoj financijskoj turbulenciji. Istina je da HNB ima zaključana velika sredstva koja može pustiti u opticaj ukoliko dođe do nekog nedostatka likvidnosti ili strah od nelikvidnosti. No, nije sasvim jasno da li je nedostatak likvidnosti zapravo problem u Europi, tj, među Europskim bankama. Da je nedostatak likvidnost glavni problem on bi već davno bio riješen. 18. Prosinca, pred Božićne blagdane, Europska Centralna Banka je poplavila tržište sa ogromnih $500 milijardi u dvotjednim zajmovima, malo paničarski kako bi smirila tržišta od straha bilo koje mogućnosti nedostatka gotovine (za Blagdane je uvijek povećana sezonska potražnja za gotovinom) i tako mogućeg povećanja stresa na novčanim tržištima. No takav potez nije nikakvo riješenje problema jer stvarni problem nije toliko nelikvidnost koliko strah i nepouzdanje među samim bankama o daljnjem pozajmljivanju jedna drugoj zbog straha o njihovoj solventnosti. Koliko su veliki gubitci Europskih banaka zbog Američkog hipotekarnog tržišta je otvoreno pitanje i procjene su svakojake. Tek na proljeće, kad banke poćnu objavljivati revizije za 2007. će stanje bankovnih bilanci i potrebe njihovih restrukturiranja biti jasnije. Nadalje, direktno pumpanje ovakve likvidnosti je kratkoročni potez i ECB će morati povući nazad dio tog novca; povećana inflacija je jedna od mogućih posljedica jer ovakva inekcija dodaje oko 2% u ukupnu ponudu novca u euro zoni. Očito je da ECB ne može ovo raditi svaki tjedan i na kraju dana pitanje je što je točno problem u današnjim tržištima novca, bankarskoj krizi, credit crunchu i kako ga riješiti. Pomalo katastrofičarski, moguće pumpanje likvidnosti HNB u hrvatska tržišta isto ne mora biti riješenje. Pozitivno je jedino da hrvatske banke nemaju, koliko je poznato, direktnog vlasništva u američkim hipotekarnim zajmovima, ali vlasničke banke imaju.

--- Za kraj jedan informativan graf iz jučerašnjeg Jutarnjeg. Graf je zanimljiv jer daje dugoročni pregled FDIa sežući unazad do 1993. Podatak za 2007. je za prva tri kvartala u kojem je postignut isti rezultat za čitavu 2006. Iako je struktura FDI još uvijek nezadovoljavajuća (2/3 svih ulaganja su u financijskom sektoru zbog dokapitalizacija banaka i vlasničkog ulaganja dolaska Bayerische Landesbank), 2007. će sigurno biti rekordna po stranim investicijama. Ulaganja u proizvodne kapacitete za prva 3 kvartala iznose oko 600 milijuna eura.

Vodeći ljudi svih vrsta preostalih medija su se 2043. sastali u
Francuskoj kako bi ustanovili uzroke krize i predložili rješenja
problema. Prvi. očiti zaključak koji su donijeli je bio da ljude
informacija više ne zanima. Rasprava o mogućim uzrocima takvog stanja
trajala je pune dvije godine, po raznim saborima, sastancima,
seminarima i sjednicama, no nikakvi konkretniji prijedlozi nisu
donešeni.

Za to vrijeme propast zapadnih medija se nastavio. U očajničkim
pokušajima da ljude zainteresiraju, medijske organizacije su postajali
organizatori dobrotvornih događaja, poticatelji pobuna, uzročnici
revolucija, razlozi socijalnih nemira, što je zbog ogromnih troškova i
nedovoljnog interesa rezutiralo još jednim masovnim nestajanjem
informativnih organizacija.

2047. u Moskvi, na posljednjem sastanku medijskih čelnika, novinska
agencija SPInf je izašla s prijedlogom prebacivanja fokusa sa zapadnog
tržišta na tržište nerazvijenijih zemalja, siromašne dijelove Afrike,
Azije i Južne Amerike. Iako većinom odbijen kao nemoguć i besmislen,
privukao je pažnju nekolicine manjih organizacija koje su SPInf-u
prišle sa prijedlogom za suradnju.

Već 17. rujna 2048. formirana je organizacija THESAN, sa sjedištem u
Sevilli. Sastavljena od manjih prestalih medijskih organizacija širom
Europe, imala je za cilj prebacivanje i uspostavljanje funkcionalnog
medijskog tržišta u nerazvijenim zemljama.
20.12. iste godine THESAN je organizirao akciju doniranja
televizijskih prijamnika u Španjolskoj, Portugalu, Francuskoj,
Njemačkoj i Švicarskoj. Akcija je završena 31.12.2048 i THESAN,
ohrabren velikim odazivom 7.1.2049 organizira novu akciju, doniranja
računala i računalne infrastrukture, radioprijamnika, knjiga i starih
novina. Akcija je trajala do 30.1.2049. također rezultirajući ogromnim
uspjehom.

18.09.2049. THESAN mijenja ime u Vicarious.

Nova era medija je mogla početi.

Konkretne zemlje JIE na koje se rad fokusira su Bugarska, Hrvatska, Rumunjska i Srbija jer su te zemlje najviše integrirane u globalna financijska tržišta i tako najizloženije promjenama osjećaja investitora. Rad je u grubo podjeljen u dva djela, dva ključna pitanja:

• Koliko su ozbiljni rizici održivoj konvergenciji prihoda u JIE? (Misli se na konvergeniciji prihoda JIE ka levelu prihoda EU)
• Što političari (zakonodavci) mogu učiniti da bi osigurali održivi rast? Znači, koje distorzije možda povećavaju ranjivosti, te dobre i loše strane određene politike koje bi smanjile rizike za ekonomski rast, rizici koji mogu biti potaknuti ranjivostima.
  

Rizici i ranjivosti (ili povredivosti) nisu ista stvar. Ranjivosti su karakteristike određene ekonomije koji je mogu učiniti naklonjene financijskim šokovima. Rizici su događaji (kretanja u kamatnim ili valutnim stopama, externi šokovi, kriva ekonomska politika) koji mogu otkriti ranjivosti. Ti događaji se mogu ostvariti zbog ranjivosti ili nekih vanjskih šokova. Na neke svjetske događaje koji mogu imati utjecaj na nas (hipotekarni krediti u Americi) Hrvatska nema utjecaja i sasvim je svejedno tko je na vlasti. Ja ću sada predstaviti drugu točku iz rada, u slobodnijem prijevodu, ne doslovce riječ po riječ. Baš zato jer su kod nas izbori i jer smo obasuti obećanjima o rješavanju svih silnih problema kroz državnu intervenciju, što na kraju dana znači moguću fiskalnu ekspanziju, treba pogledati što se može i mora učiniti, tj. koje instrumente i politike država može koristiti. Pretpostavka je da probleme i ranjivosti već znamo; vanjske neravnoteže - deficit tekućeg računa i relativno visoki vanjski dug. No ja ću i o tome pisati za koji dan, na bazi ovog rada. Sve navedeno se odnosi na sve zemlje u radu, neke više neke manje, ali ne isključivo na Hrvatsku.

Znači, kako rad na str. 24. pita, Što bi stvaraoci (ili tvorci) politike treballi učiniti oko ranjivosti u zemljama JIE kako bi osigurali održivu konvergenciju? Vanjske ranjivosti su značajne - veliki deficit tekućeg računa i visoki vanjski dug - i uglavnom rastu. Veće su i od drugih novih tržišta, iako manje od Baltičkih zemalja. Vjerojatnost naglog zastoja (tkz. sudden stop) je povećan i raste u djelovima JIE. (sudden stop znači nagli i veliki zastoj priliva međunardonog kapitala.) Iako faktori povezani uz integracije u EU umanjuje te rizike, ranjivosti ne mogu rasti unedogled i regija je osjetljiva na nagle zaokrete svjetske ekonomije ili ostale "okidače" koji mogu stvoriti velike korekcije i duži period sporog rasta.

Odgovor adekvatne politike na takvo stanje je opravdan. Pošto je teško praktično znati kada su ranjivosti poput snažnog rasta kredita ili deficita tekućeg računa dio equlibriuma ili rizik stabilnosti, razborito je poduzeti mjere kako bi se osiguralo od rizika. Izazov je indetificirati politike koje će umanjiti ranjivosti, dok će usporedno minimizirati štetu rastu, uključujući kroz stvaranje novih distorzija. Osim zdravog makroekonomskog managementa, politike bi morale smanjivati distorzije koje stvaraju ranjivosti.

Pod A) Razborita makroekonomska politika ostati će ključ ka daljnjoj stabilnosti. Znakovi pregrijavanja ekonomija JIE su vidljivi i pogoršavaju ranjivosti. Fiskalna ekspanzija bi bila nerazumna u ovakvim situacijama, pogotovo kad sredstva iz fondova EU dolaze u određene zemlje. I Hrvatska bi mogla uskoro dobiti veća sredstva od sadašnjih predpristupnih fondova. Upitne su i vrijednosti valuta i rizik precijenjenosti za neke valute, no dokazi su mješani. Vlade država trebaju razmotriti sljedeće politike:

• Izbjegavati procikličku fiskalnu politiku, tj. državno trošenje za vrijeme snažne ekonomske ekspanzije i pri vrhu poslovnog ciklusa. Ovo je "glavna linija obrane" za države JIE. Jedan citat iz rada (str. 25) "Čini se da ima mjesta za fiskalno stezanje, pogotovo u Hrvatskoj i Srbiji, dok priliv povezan uz ulazak u EU to čini puno težim u Bugarskoj i Rumunjskoj." Oni dobivaju silna sredstva iz EU fondova, pa ih moraju potrošiti negdje. I mi ćemo ih morati potrošiti, zato sada treba stisnuti rashode proračuna. Potrošnja u dobrim vremenima bi trebala biti usmjerena u reforme dugoročne javne potrošnje (mirovine, zdravstvo, subvencije), da nam ne bi drugi morali doći i natjerati nas na reforme, zbog krize ili lošeg stanja. Onda će nam naravno oni biti krivi jelda? HDZova politika smanjenja deficita je u tom pogledu dobra, no potrošnja još uvijek raste brzo i ide u projekte tipa Pelješac -most koji su sada totalno nepotrebni i dubiozne koristi za gospodarstvo. Kako kaže rad "Sektoralno usmjeravanje sredstava EU fondova iz građevinskog u razvoj ljudskog kapitala može smanjiti pritisak na pregrijavanje." Jel' Pravo u Zagrebu dobilo novu zgradu ili su predavanja još na krovu?? Ni SDPu ne ide u prilog najave o silnim milijardama kuna potrošnje i povećanju državnog deficita, to će trebati korigirati ako dođu na vlast. U Veljači je Jurčić najavljivao povećanje deficita kao "najjeftiniji oblik financiranja" restrukturiranja gospodarstva.
  
• Bitno je i zadržavanje (usporavanje) rasta kredita. Tamo gdje monetarna politika omogućava, trebalo bi povećati kamatne stope. No to može i privući više investicija kao i usmjeriti kreditiranje na zajmove denominirane u stranim valutama. Druge opcije, pogotovo u zemljama kao Hrvatska koje nemaju potpunu monetarnu neovisnost, su povećanje rezervnih stopa ili ciljanje bankovnog posuđivanja u stranoj valuti. HNB provodi takvu politiku, iako rad napominje da je efikasnost takvih mjera dubiozne učinkovitosti. Ipak, čini se da HNBova politika ima pozitivnog efekta.
  
• Još jedna poželjna mjera je akumulacija međunarodnih rezervi, kao kupovanje osiguranja protiv kriza. Visoke rezerve mogu smanjiti vjerojatnost krize kao i obeshrabriti spekulacije protiv domaće valute. Negativna strana velikih rezervi je da one ne zarađuju velik (ili uopće) prinose i nema lakog pravila određivanja optimalnog level. Nekakvo opće prihvaćeno pravilo, Greenspan-Guidoti Rule, je da reserve pokrivaju sav kratkoročni dug, ili dovoljno kao osiguranje bankovnih depozita. Azijske zemlje su akumulirale rezerve i iznad levela koji se smatraju dovoljni kao osiguranje.
• Strukturalne reforme se i dalje moraju provoditi u zemljama JIE. Bez daljnjih reformi institucionalne slabosti izražene u zemljama koje su tek pristupile EU pozitivno utječu na mogućnosti krize kao i njen intenzitet ako se dogodi. Reforme tržišta rada, poslovnog okruženja, pravosuđa, privatizacije. Sve bi to omogućilo bolju alokaciju resursa i veću produktivnost, što kao posljedicu ima veću konkurentnost, veći izvoz i manji pritisak na potencialnu precjenjenost valute. Rad upravo naglašava slabe institucije i regiji kao razlog da investicije odlaze u aktivnosti sa kratkoročnom zaradom, trgovine, shopping centri, nekretnine, a ne u proizvodnju gdje se investira za dugorčnu dobit. Mi u Hrvatskoj za to možemo sami sebe kriviti.
  Dok su vremena dobra proračun bi se trebao trošiti upravo na takve reforme, umjesto na mostove. Kad dođu lošija vremena, takve reforme će biti mandatorne i neće izgledati lijepo u novinama. Danas bi ih bilo lakše progutati i javnost bi ih vidjela kao potez za bolje sutra, onako će ih vidjeti za gore sutra. Isto, takve reforme omogućuju fleksibilnost ekonomije što znači kod mogućeg šoka, ekonomija će se bolje namjestiti i oporaviti. Ako udariš u šperploču, smrskati će se i nikada je nećeš vratiti u prvobitno stanje. Sa gumenim materijalom je drugačije.
  
• Primjerenost valutnih tečajeva je teško pitanje, ali vrijedno diskusije. Fiksirane valute su bile jedne od uzroka u mnogim financijskim krizama. "Postojeći monetarni okvir i otvoreni kapitalni računi su možda pridonjeli sadašnjim ranjivostima." Hrvatska koja ima regulirani tečaj, je podređena kamatnim stopama eura. No, te kamatne stope su bile preniske za našu bržu ekonomsku ekspanziju. To je naravno i pridonjelo većem kreditnom rastu u Hrvatskoj. Fiksirani tečajevi, kao u Bugarskoj, su uklonili osjećaj za tečajni rizik. Fleksibilni tečajevi u Rumunjskoj i Srbiji, zajedno sa otvorenim kapitalnim računom, su privukli dodatne kapitalne priljeve čiji se pritisci na potražnju onda moraju usporiti. Sve to ukazuje da postoje ograničenja u makroekonomskoj politici kod bavljenja sa kapitalnim priljevom, i kad postoje fleksibilni tečajevi. Razlozi za i protiv veće tečajne fleksibilnosti zavrjeđuju debatu. Fleksibilniji tečajevi bi mogli umanjiti pritisak pregrijavanja, ukoliko ti pritisci sadrže rastuće valute. Devalvacija bi mogla utjecati na cjenu valutnog rizika, alokacije resursa u trgovinski sektor. No utjecaji na postojeće ranjivosti nisu jasni jer treba uzeti u obzir efekte bogatstva i prihoda. Autori rada ne očekuju da će Bugarska i Hrvatska mjenjati svoje valutne tečajeve upravo zbog nejasnoća povezanih uz takvu promjenu i zbog aspiracije ka usvajanju eura.

Pod B) Osim makroekonomskih politika, treba pogledati i unaprijediti politike u financijskom sektoru kako bi se smanjile distorzije koje uvećavaju ranjivosti ekonomija. Teoretski, povećanje ranjivosti ekonomija JIE (ili bilo koje po tom pitanju) bi trebalo rezultirati povećanjem rizične premije kao tržišnog mehanizma korekcije s obzirom na velike priljeve kapitala i deficite tekućeg računa. Iako ulazak ili samo-što-nije ulazak u EU smanjuje tu rizičnu premiju, autori su mišljenja (opravdanog) da tržište još uvijek podcjenjuje rizike. Ti vanjski izvori nepravilnog ocjenjivanja rizika se mogu sami ispraviti kad i ako dođe do korekcije precepcije stranih investitora, zbog primjerice stanja na svjetskim financijskim tržištima poput previranja u Europi i Sj. Americi ovog ljeta. Porast kamatnih stopa, kao posljedica, bi smanjio rast kreditiranja u JIE (jer postaje skuplje) i tako utjecao na domaću potražnju. No, dok te vanjske distorzije se mogu same korigirati, i dalje ostaju domaće distorzije gdje se treba fokusirati. Sljedeći potezi su vrijedni razmatranja:

• Stroži financijski nadzor doma. Iako je mnogo učinjeno, zbog navedenih problema kao podcjenjivanje rizika, važno je još postrožiti nadzor. Povećanje minimalne kapitalne adekvatnosti ili faktora rizičnosti određenih kredia (hipotekarnih npr.), postroženje uvijeta kreditiranja. Indirektno, veći nadzor može povećati cijenu dobivanja kredita i tako utjecati na količinu kredita. No, relevantnije od toga je jačanje mogućnosti banaka da procjene i kontroliraju indirektnu izloženost valutnom riziku.
  
• Jačanje preko-granične suradnje u nadzoru. Upravo kako bi se bolje razumjeli rizici i ranjivosti stvorene aktivnostima međunarodnih banaka, financijski nadzorni organi trebaju više surađivati na domaćem terenu, ali i sa nadzornim organima u drugim, susjednim državama. Problemi u jednoj zemlji mogu imati posljedice za čitavu regiju, pogotovo kad je izloženost regije koncentrirana u par banaka i država. U službenom MMFovom stajalištu u World Economic Outlook, izraženo je upozorenje mogućnosti financijske zaraze, poznati contagion effect iz kasnih '90tih.
• Izbjegavanje moralnog hazarda. Ovo je samo-razumljivo. Ne smije biti očekivanja da će neispravno ponašanje institucija ili pojedinaca biti spašavano od strane države, tj. poreznika. Kako kaže "poslovica" "Kapitalizam bez mogućnosti čišćenja glupog ponašanja je poput religije bez grijeha."
• Razvoj Tržišta Kapitala. Tržišta dionica mogu biti ojačana olakšavanjem izlistanja i povezivanjem na europska tržišta. Razvoj dubljih i likvidnijih državnih i korporativnih tržišta obveznica, u domaćoj valuti i sa dužim dospijećem (smanjila bi se izloženost na kratkoročna dugovanja) je još jedna način kojim se može smanjiti valutni rizik. Kao posljedica toga, rad kaže, rezultirao bi razvoj financijskih izvedenica (derivatives) kako bi se zaštitili od valutnog rizika. Strani investitori bi mogli biti zainteresirani podizati potrebni kapital na domaćim tržištima u domaćim valutama. Uz to, razvoj domaćih institucionalnih investitora (mirovinski fondovi) bio bi dobar.
• Politika ciljana na određene sektore. Ukoliko postoje znakovi stvaranja balona u nekoj od imovinskih klasa, primjerice nekretnine se spominju u radu, određene politike poput oprezovanja transakcija bi bile dobrodošle kako bi se ohladilo potražnju na dotičnom tržištu. Isto tako, ponudu bi trebalo liberalizirati (ponuda kuća bi smanjila pritisak na cijene)
• Kao zadnja politika, navodi se potreba za boljim podacima, posebno u vezi kućanstava i korporacija, kako bi se ranjivosti kvalitetnije diagnosticirale. Kaže rad, "bolji podaci pridonose realističnijoj procjeni rizika."
  

Savjete o politikama treba shvatiti ozbiljno. Trenutna ekonomska situacija malo ovisi da li je Janko ili Marko na vlasti. Deficit tekućeg računa nije briga koja stranka je na vlasti. Iako bolje stojimo od raznih drugih zemalja, posla ima. I trivijalne politike kao poboljšanje kvalitete i brzine dostupnosti podataka o ekonomiji su dobar korak ka boljoj, fleksibilnijoj tržišnoj ekonomiji. A gdje su velike institucionalne reforme pravosuđa, gdje se koplja još nisu ni počela lomiti. Iako kriza ne kuca na vrata, kako je ekonomist Rudiger Dornbusch rekao: "Kriza uzme puno više vremena za doći neko što očekuješ, a onda se dogodi puno brže nego što si očekivao."

20.12.2049. Vicarious Inc. je započeo sa svojim projektom medijske edukacije i prosvjete Zemalja Trećeg Svijeta. Gradić Terrigen u južnoj Africi, na području nekadašnje države Malawi je odabrano za prvo mjesto u kojem će se odvijati redovne medijske aktivnosti. Eksperimentalna emitiranja i djelatnosti će trajati šest mjeseci, i za to vrijeme će djelatnici i uprava podružnice Vicarious Inc. medijski educirati lokalno stanovništva. Najuspješniji pojedinci će dobiti priliku za rad u ovoj priznatoj organizaciji, te će na taj način pomagati u održavanju i unaprijeđenju načina života stanovnika ovog živog mjesta, budući da su oni u to i najupućeniji.

U ovom tenutku, u terigenškoj podružnici radi 65 djelatnika, mahom Europljana. Ostali potreban kadar se planira zaposliti

iz redova educiranog lokalnog stanovništva, na mjestima održavanja, novinara, dopisnika, prevoditelja, vanjskih suradnika i sl.

Ranije ove godine, 1.4., stanovnicima Terrigena je donacijom Vicarious Inc. donirano 5000 komada medijske opreme, bilo televizijskih i radio prijamnika, te računala.
Prema riječima lokalnih čelnika, ovakve donacije i akcije su posebno dobrodošle, budući da, za razliku od prijašnjih koje su većinom uključivale oružje, omogućuju stanovnicima da se uključe u globalna zbivanja te da sami učine nešto kako bi unaprijedili i promovirali život ovoga kraja.
Istom je prilikom i zamjenik direktora Vicarious Inc., gospodin Bardus izrazio veliko zadovoljstvo prijemom ovakvog projekta od strane lokalnih vlasti, pritom posebice naglasivši vjeru i nadu kompletne organizacije u uspjeh ove akcije.

Nama ostaje jedino pozdraviti ovakvu akciju, i vjerovati u uspjeh njezina plemenita cilja promicanja univerzalnih vrijednosti.

Iz Terrigena, Maxi Rodrigez